Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 184826
تعداد بازدید : 888

جزء دوم قرآن کریم و ماه مبارك رمضان و روزه مطالب کوتاه و متنوع روزه از دیدگاه قرآن کریم در جزء دوم قرآن

جزء دوم قرآن کریم و ماه مبارك رمضان و روزه آيه : بقره : 185 پيامها و نكته ها : 1) معناي رمضان 2) علت انتخاب روزه گرفتن در ماه رمضان 3) ماه رمضان ماه روزه و آموزش و تربيت 4) روزه در امتهاى پيشين‏ 5) رمضان تنها ماهى است كه نامش در قرآن آمده 6) ماه رمضان و سهولت و سخت گيري نكردن 7) رمضان ماه مهمانى خدا و ويژگى‏هاي آن 8) ماه مبارك و آداب مهمانى‏ 9) ارزش ماه مبارك رمضان 10) ماه مبارك و هدايت 11) ماه رمضان و احكام آيه : بقرة : 183 پيامها و نكته ها : آثار و بركات روزه‏ 1) روزه سر چشمه تقوا 2) روزه ي عام و خاص 3) تأثير گذارى پيام روزه با خطابِ زيبا 4) فرمان روزه و از شيوه‏هاى تبليغ پيامها و نكته ها : 1) سفر و ترك روزه 2) روزه و مادر شير ده 3) روزه و قانون مناسب براي افراد 4) قضا و كفاره ي روزه 5) روزه و توانايى 6) رغبت در عبادت و روزه آيه : بقرة : 187 پيامها و نكته ها : احكام روزه 1) تخفيف و آسان‏گيرى در احكام 2) رعايت ادب در بيان احكام 3) جايگزيني در احكام 4) جامعيّت دين در احكام 5) توجه به نيازهاى طبيعى در احكام الهي 6) ترك احكام الهي و خيانت و ظلم 7) معيار احكام اسلامى 8) نقش زمان‏بندى در احكام 9) روزه و اعتكاف 10) رعايت مرز و حدود الهي در احكام

جزء دوم قرآن کریم و ماه مبارك رمضان و روزه

آيه : بقره : 185

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَريضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُريدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ  

ماه رمضان ماهى است كه قرآن در آن فرو فرستاده شده كه راهنماى مردم و دلايلى روشن از هدايت و جدايى (بين حق و باطل) است. پس كسى كه در اين ماه حاضر باشد (در وطن باشد) بايد آن را روزه بدارد، و كسى كه بيمار يا در سفر باشد تعدادى از روزهاى ديگر (را به مقدار آنچه فوت شده روزه بدارد). خداوند براى شما آسانى مى‏خواهد و براى شما دشوارى نمى‏خواهد، و (مى‏خواهد) تا شماره معين (سى روز) را تمام كنيد و خدا را به پاس آنكه شما را هدايت نموده تكبير گوييد و بزرگ شماريد، و شايد سپاس گزاريد.

پيامها و نكته ها :               

1)      معناي رمضان

«رَمَضانَ» از ماده «رمض» به معناى سوزاندن است. البتّه سوزاندنى كه دود و خاكستر به همراه نداشته باشد. وجه تسميه اين ماه از آن روست كه در ماه رمضان، گناهان انسان سوزانده مى‏شود.

 

2)      علت انتخاب روزه گرفتن در ماه رمضان

اينكه ماه رمضان براى انتخاب شده بخاطر اين است كه اين ماه بر ساير ماهها برترى دارد، در آيه مورد بحث نكته برترى آن چنين بيان شده كه قرآن كتاب هدايت و راهنماى بشر كه" فرقان" است يعنى با دستورات و قوانين خود روشهاى صحيح را از ناصحيح جدا كرده و سعادت انسانها را تضمين نموده است در اين ماه نازل گرديده، و در روايات اسلامى نيز چنين آمده است كه همه كتابهاى‏ بزرگ آسمانى" تورات"،" انجيل"،" زبور"،" صحف"، و" قرآن" همه در اين ماه نازل شده‏اند.

امام صادق ع مى‏فرمايد:" تورات" در ششم ماه مبارك رمضان و" انجيل" در دوازدهم و" زبور" در هيجدهم و" قرآن مجيد" در شب قدر نازل گرديده است [1]

 

3)      ماه رمضان ماه  روزه و  آموزش و تربيت

ماه رمضان همواره ماه نزول كتابهاى بزرگ آسمانى و ماه تعليم و تربيت بوده است چرا كه تربيت و پرورش بدون تعليم و آموزش صحيح ممكن نيست، برنامه تربيتى روزه نيز بايد با آگاهى هر چه بيشتر و عميقتر از تعليمات آسمانى هماهنگ گردد، تا جسم و جان آدمى را از آلودگى گناه شستشو دهد.

در آخرين جمعه ماه شعبان پيامبر اسلام ص براى آماده ساختن ياران خود جهت استقبال از ماه مبارك رمضان خطبه‏اى خواند و اهميت اين ماه را چنين گوشزد نمود:

" اى مردم! ماه خدا با بركت، آمرزش و رحمت به سوى شما رو مى‏آورد.

اين ماه برترين ماهها است.

روزهاى آن برتر از روزهاى ديگر، و شبهاى آن بهترين شبها است، لحظات و ساعات اين ماه بهترين ساعات است.

ماهى است كه به ميهمانى خدا دعوت شده‏ايد و از كسانى كه مورد اكرام خدا هستند مى‏باشيد.

نفسهاى شما همچون تسبيح، خوابتان چون عبادت، اعمالتان مقبول، و دعايتان مستجاب است.

بنا بر اين با نيتهاى خالص و دلهاى پاك از خداوند بخواهيد تا شما را در روزه‏

داشتن و تلاوت قرآن در اين ماه توفيق دهد، چرا كه بدبخت كسى است كه از آمرزش الهى در اين ماه بزرگ محروم گردد.

با گرسنگى و تشنگى خويش در اين ماه به ياد گرسنگى و تشنگى رستاخيز باشيد، بر فقراء و بينوايان بخشش كنيد، پيران خويش را گرامى داريد، به خردسالان رحمت آوريد، پيوند خويشاوندى را محكم سازيد.

زبانهايتان را از گناه باز داريد، چشمان خويش را از آنچه نگاه‏كردنش حلال نيست بپوشانيد، گوشهاى خويش را از آنچه شنيدنش حرام است فرا گيريد بر يتيمان مردم شفقت و محبت كنيد، تا با يتيمان شما چنين كنند ..." [2]

 

4)      روزه در امتهاى پيشين‏

از تورات و انجيل فعلى نيز بر مى‏آيد كه روزه در ميان يهود و نصارى بوده و اقوام و ملل ديگر هنگام مواجه شدن با غم و اندوه روزه مى‏گرفته‏اند، چنان كه در" قاموس كتاب مقدس" آمده است:" روزه كليه در تمام اوقات، در ميان هر طائفه و هر ملت و مذهب، در موقع ورود اندوه و زحمت غير مترقبه، معمول بوده است"[3]

و نيز از تورات بر مى‏آيد كه موسى ع چهل روز روزه داشته است چنان كه مى‏خوانيم:" هنگام بر آمدنم به كوه كه لوحهاى سنگى يعنى لوحهاى عهدى كه خداوند با شما بست بگيرم آن گاه در كوه چهل روز و چهل شب ماندم نه نان خوردم و نه آب نوشيدم" [4]

و همچنين به هنگام توبه و طلب خشنودى خداوند، يهود روزه مى‏گرفتند:

" قوم يهود غالبا در موقعى كه فرصت يافته مى‏خواستند اظهار عجز و تواضع در حضور خدا نمايند روزه مى‏داشتند تا به گناهان خود اعتراف نموده بواسطه روزه و توبه، رضاى حضرت اقدس الهى را تحصيل نمايند" [5]

" روزه اعظم با كفاره، محتمل است كه فقط روزه يك روز ساليانه مخصوص بود كه در ميان طائفه يهود مرسوم بود. البته روزه‏هاى موقتى ديگر نيز از براى يادگارى خرابى اورشليم و غيره مى‏داشتند"  .

حضرت مسيح نيز چنان كه از" انجيل" استفاده مى‏شود چهل روز روزه داشته:" آن گاه عيسى از قوت روح به بيابان برده شد تا ابليس او را امتحان نمايد ...

پس چهل شبانه روز روزه داشته عاقبة الامر گرسنه گرديد" [6]

و نيز از انجيل" لوقا" بر مى‏آيد كه حواريون مسيح نيز روزه مى‏گرفتند[7]

باز در قاموس كتاب مقدس آمده است:" بنا بر اين حيات حواريون و مؤمنين ايام گذشته عمرى مملو از انكار لذات و زحمات بى‏شمار و روزه دارى بود" [8]

به اين ترتيب اگر قرآن مى‏گويد" كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ" (همان گونه كه بر پيشينيان نوشته شد) شواهد تاريخى فراوانى دارد كه در منابع مذاهب ديگر- حتى بعد از تحريف- به چشم مى‏خورد. [9]

5)      رمضان تنها ماهى است كه نامش در قرآن آمده

ماه رمضان، ماه نزول قرآن مى‏باشد و تنها ماهى است كه نامش در قرآن آمده و شب قدر نيز در اين ماه است. تمام كتاب‏هاى آسمانى، در ماه رمضان نازل شده‏اند. ماه رمضان، بهترين ماه خدا است.

آن حضرت در جمعه آخر ماه شعبان، خطبه مفصلى در عظمت ماه رمضان ايراد كرده‏اند كه بعضي از مطالبش گذشت .  همچنين در صحيفه سجاديه، امام سجاد عليه السلام در وداع ماه رمضان مناجات جان سوزى دارند.

 

6)      ماه رمضان و سهولت و سخت گيري نكردن

اسلام دين آسان و بناى آن بر سهولت و عدم سخت‏گيرى است. هر كس مريض يا مسافر بود روزه نگيرد و قضاى آن را انجام دهد. اگر وضو گرفتن مشكل است، تيمّم را جايگزين مى‏كند. اگر ايستادن در نماز مشكل است، اجازه‏ى نشسته نماز خواندن را مى‏دهد. كه اين قانون به نام «قاعده لا حرج» در فقه مشهور است.

 

7)      رمضان ماه مهمانى خدا و  ويژگى‏هاي آن

در رمضان، مؤمنان با كارت «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ» به ميهمانى خداوند دعوت شده‏اند، و اين ميهمانى ويژگى‏هايى دارد:

 ميزبان، خداوند است و ميهمانان را شخصاً دعوت كرده است.

 وسيله پذيرايى، شب قدر، نزول قرآن، فرود آمدن فرشتگان، استجابت دعا، لطافت روح، و دورى از دوزخ است.

زمان پذيرايى، ماه رمضان است كه به گفته‏ى روايات، اوّل آن رحمت، وسط آن مغفرت و آخر آن پاداش است.

چگونگى پذيرايى، شب قدر به گونه‏اى است كه در آن نياز يك سال ميهمانان تأمين مى‏شود و زمين با نزول فرشتگان در شب قدر مزيّن مى‏گردد.

غذاى اين ماه، غذاى روح است كه براى رشد معنوى لازم است، نه غذاى جسم. لطف غذاى اين مهمانى، آيات قرآن است كه تلاوت يك آيه آن در ماه رمضان همچون تلاوت تمام قرآن در ماه‏هاى ديگر است.

اين ميهمانى هيچ سنخيّتى با ميهمانى‏هاى دنيوى ندارد. خداوندِ عالِم و غنى و خالق و باقى و عزيز و جليل، ميزبان انسان‏هاى جاهل و فقير و فانى و مخلوق و ذليل مى‏شود و مى‏گويد:

من دعايتان را مستجاب مى‏كنم و براى هر نفسى كه در ماه رمضان مى‏كشيد، پاداش تسبيحى عطا مى‏كنم. « خطبه‏ى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در جمعه آخر ماه شعبان.»

 

8)      ماه مبارك و آداب مهمانى‏

در وسائل الشيعه « ج 7، ص 119.» براى اخلاق روزه‏دار در ضمن روايت مفصلى مى‏خوانيم:

روزه‏دار، از دروغ، گناه، مجادله، حسادت، غيبت، مخالفت با حقّ، فحش و سرزنش و خشم، طعنه و ظلم و مردم آزارى، غفلت، معاشرت با فاسدان، سخن‏چينى و حرام‏خوارى، دورى كند و نسبت به نماز، صبر و صداقت و ياد قيامت توجّه خاصّ داشته باشد.

شرط حضور در اين مهمانى، فقط تحمّل گرسنگى نيست. در حديث آمده است:

آن كس كه از اطاعت رهبران آسمانى، سرباز زند و يا در مسائل خانوادگى و شخصى با همسر خود بدرفتار و نامهربان باشد و يا از تأمين خواسته‏هاى مشروع او خوددارى كند و يا والدين از او ناراضى باشند، روزه او قبول نيست و شرايط اين ضيافت را به جاى نياورده است.[10]

روزه گرچه فوائد و منافع طبّى از قبيل دفع و برطرف شدن مواد زايد بدن در اثر گرسنگى را دارد، امّا سحرخيزى و لطافت روح و استجابت دعا در ماه رمضان چيز ديگرى است و محروم واقعى كسى است كه از اين همه خير و بركت محروم باشد.

 

9)      ارزش ماه مبارك رمضان

ارزش رمضان، به نزول قرآن است. ارزش انسان‏ها نيز مى‏تواند به مقدارى باشد كه قرآن در آنها نفوذ كرده باشد. «الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ»

 

10)  ماه مبارك و هدايت

هدايت، داراى مراحلى است: يك مرحله‏ى عمومى است «هُدىً لِلنَّاسِ» و يك مرحله‏ى خاصّ است. «وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏»

هدايت و توفيق انجام عبادات، از طرف خداست. تكبير، نشان بزرگداشت خدا و عدم توجّه به خود و ديگران است. «لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ»

روزه، زمينه‏ساز هدايت انسان و سپاسگزارى اوست. «لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ»

 

11)  ماه رمضان و احكام

وجوب روزه، بعد از يقين به حلول ماه رمضان است. «فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ»

قضاى روزه بر مريض و مسافر واجب است. «فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ»

 روزه‏ى قضا، مشروط به زمان خاصّى نيست. «أَيَّامٍ أُخَرَ»

 احكام خداوند بر اساس آسانى و مطابق طاقت انسان است. «يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ»

 عسر و حرج، واجبات را از دوش انسان برمى‏دارد. «لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ»

 روزه‏ى قضا بايد به تعداد روزهايى باشد كه عذر داشته است. «لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ [11]

 

آيه : بقرة : 183  

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، روزه بر شما نوشته و مقرر شده همان گونه كه بر كسانى كه پيش از شما بودند مقرر شد، شايد (روحتان نيرومند شود و از هواهاى نفسانى) پرهيز كنيد.

پيامها و نكته ها :               

آثار و بركات روزه‏

1)      روزه سر چشمه تقوا

قرآن، فلسفه بعضى احكام همچون روزه را بيان داشته است. زيرا اگر مردم‏ نتيجه‏ى كارى را بدانند، در انجام آن نشاط بيشترى از خود نشان مى‏دهند.«لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»

تقوى و خداترسى، در ظاهر و باطن، مهم‏ترين اثر روزه است. روزه، يگانه عبادت مخفى است. نماز، حج، جهاد، زكات و خمس را مردم مى‏بينند، امّا روزه ديدنى نيست. روزه، اراده انسان را تقويت مى‏كند. كسى كه يك ماه نان و آب و همسر خود را كنار گذاشت، مى‏تواند نسبت به مال و ناموس ديگران خود را كنترل كند. روزه، باعث تقويت عاطفه است. كسى كه يك ماه مزه‏ى گرسنگى را چشيد، درد آشنا مى‏شود و رنج گرسنگان را احساس و درك مى‏كند. رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمودند:

روزه، نصف صبر است. « تفسير المنار، ذيل آيه.»

در آيه ي 187 بقره نيز  بيان شده است كه روزه سرچشمه ي تقوا است . تقوى، فلسفه‏ى احكام الهى است. روزه براى تقواست، آميزش جنسى مشروع نيز براى تقواست. و عمل به دستورات الهى، بستر رشد و تقوا مى‏باشد. «لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ»

 

2)      روزه ي عام و خاص

روزه‏ى  عام، همان خوددارى از نان و آب و همسر است، امّا در روزه  خاص علاوه بر اجتناب از مفطرات، اجتناب از گناهان نيز لازم‏ است، و روزه‏ى خاصّ‏الخاص علاوه بر اجتناب از مفطرات و پرهيز از گناهان، خالى بودن دل از غير خداست.

 روزه، انسان را شبيه فرشتگان مى‏كند، فرشتگانى كه از خوردن و آشاميدن و شهوت دورند. « صاحب جواهر، نقل از آية اللَّه جوادى.»

رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمودند:

هر كس ماه رمضان را براى خدا روزه بدارد، تمام گناهانش بخشيده مى‏شود. [12]

چنان كه در حديث قدسى نيز آمده است كه خداوند مى‏فرمايد: «الصوم لى و انا اجزى به»

روزه براى من است و من آن را پاداش مى‏دهم.

اهميّت روزه به قدرى است كه در روايات پاداش بسيارى از عبادات را همچون پاداش روزه دانسته‏اند.[13] هر چند كه روزه بر امّت‏هاى پيشين نيز واجب بوده، ولى روزه‏ى ماه رمضان، مخصوص انبيا بوده است و در امّت اسلامى، روزه رمضان بر همه واجب شده است. [14]از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله نقل شده است كه فرمود:

براى هرچيز زكاتى است و زكات بدنها، روزه است. [15]

 

3)      تأثير گذارى پيام روزه با خطابِ زيبا

خطابِ زيبا، گامى براى تأثير گذارى پيام است. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» در حديثى از تفسير مجمع البيان مى‏خوانيم: لذّت خطاب «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» سختى روزه را آسان مى‏كند. اگر والدين بخواهند كه فرزندشان به سخنانشان گوش دهند، بايد آنان را زيبا صدا زنند.

 

4)      فرمان روزه و از شيوه‏هاى تبليغ

 از شيوه‏هاى تبليغ آن است كه دستورات مشكل، آسان جلوه داده شود. اين آيه مى‏فرمايد: فرمان روزه مختص شما مسلمانان نيست، در امّت‏هاى پيشين نيز اين قانون بوده است. و عمل به دستورى كه براى همه امّت‏ها بوده، آسان‏تر از دستورى است كه تنها براى يك گروه باشد. «كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ» [16]

 

آيه : بقرة : 184  

أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَريضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى الَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

در روزهايى چند پس هر كه از شما مريض يا در سفر باشد تعدادى (به مقدار آنچه فوت شده) از روزهاى ديگر (را روزه بدارد)، و بر كسانى كه روزه طاقت‏فرسا باشد (مانند پيران و خردسالان و بيماران مزمن افطار جايز است و) دادن طعام به يك فقير (يك مد به ازاء هر روز) كفاره و بدل آن است، و هر كه بر خير بيفزايد (و دو مد بدهد) براى او بهتر است، و روزه گرفتن (هر چند توان‏فرسا باشد) بهتر است، اگر بدانيد.

 

پيامها و نكته ها :               

1)      سفر و ترك روزه

در مجمع البيان آمده است: گروهى از اصحاب پيامبر حتّى در حال سفر روزه گرفته و مايل نبودند كه روزه خود را بشكنند. رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله آنان را گناهكار خواندند.

امام صادق عليه السلام فرمود:

اگر كسى در سفر روزه بگيرد، من بر جنازه‏ى او نماز نمى‏گزارم.

در تفسير قرطبى نيز آمده است كه رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله در سفر از مدينه به مكّه در ماه رمضان، آب خواستند، آن گاه ظرف آب را بر سر دست گرفتند تا مردم ببينند سپس از آب ميل فرمودند.[17]

به هر حال اگر مسافر يا مريضى روزه گرفت، روزه‏اش باطل و بايد قضاى آن را به جا آورد.

قصد سفر، به تنهايى مانع روزه نيست، در سفر بودن لازم است. «عَلى‏ سَفَرٍ»

 

2)      روزه و مادر شير ده

امام صادق عليه السلام فرمودند:اگر مادرى نسبت به شير كودك يا جنين نگرانى‏ داشت، بايد روزه خود را افطار نمايد و اين نشانه‏ى رأفت خداوند است. [18]

 

3)      روزه و قانون مناسب براي افراد

 اسلام براى هر فرد در هر شرايطى، قانون مناسب دارد. در اين آيه، حكم مسافران، بيماران و سالمندان بيان شده است. «فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ»

 

4)      قضا و كفاره ي روزه

شرايط نبايد فلسفه كلّى حكم و آثار و منافع آن را تماماً از بين ببرد. اگر انسان مريض يا مسافر در شرايطى نمى‏تواند روزه بگيرد، بايد در ايام ديگرى قضا كند تا از منافع روزه برخوردار شود. «فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ»

قضاى روزه، زمان خاصّى ندارد. «فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ»

تغذيه‏ى فقرا، در متن احكام جاسازى شده است. «طَعامُ مِسْكِينٍ»

 

5)      روزه و توانايى

توانايى، شرط تكليف است. «عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ»

 

6)      رغبت در عبادت و روزه

عباداتى سبب رشد و قرب است كه با علاقه و رغبت باشد. «فَمَنْ تَطَوَّعَ»

دستورات الهى بگونه‏اى است كه حد اقل را بر همه واجب كرده است و بيش از آن را به اختيار انسان مى‏گذارد. در اين آيه سير كردن يك گرسنه واجب، ولى بيش از آن به عنوان عمل مستحبّى در اختيار خود انسان است. «فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ»

انجام دستورات خداوند، آثار خوبى دارد كه به خود انسان باز مى‏گردد نه خدا.«أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ»[19]

آيه : بقرة : 187  

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُوا ما كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

 براى شما در شب روزه همبستر شدن با زنانتان حلال شد، آنها لباسند براى شما و شما لباسيد براى آنها (هر يك زينت ديگرى هستيد و پوشاننده عيوب و حافظ از گناه او).

خداوند مى‏دانست كه شما (درباره حرمت آميزش در شب روزه) به خود خيانت مى‏كرديد، پس بر شما عطف توجه كرد و از شما درگذشت، پس اكنون (مى‏توانيد) با آنها همبستر شويد و آنچه را خدا براى شما (درباره اين عمل) مقرر داشته (از ثواب و عفّت از حرام و اولاد صالح) طلب كنيد، و (در شب‏هاى روزه رواست كه) بخوريد و بياشاميد تا وقتى كه رشته سپيد صبح از رشته سياه (شب) براى شما روشن گردد، سپس روزه را تا شب به اتمام رسانيد. و با زنان در حالى كه در مسجدها معتكفيد همبستر نشويد. اينها مرزهاى (حلال و حرام) خداوند است، نزديك آنها نرويد (تخلف نكنيد). اين گونه خداوند آيات خود را براى مردم روشن مى‏سازد، شايد بپرهيزند.


 

پيامها و نكته ها :               

احكام روزه

1)      تخفيف و آسان‏گيرى در احكام

تخفيف و آسان‏گيرى در احكام، از ويژگى‏هاى دين اسلام است. «أُحِلَّ لَكُمْ»

 

2)      رعايت ادب در بيان احكام

 رعايت ادب در سخن، از ويژگى‏هاى قرآن است. «الرَّفَثُ» به معناى سخن گفتن پيرامون مسائل زناشويى است كه در آيه به كنايه از آميزش آمده است.

 

3)      جايگزيني در احكام

 هر كجا خواستيد راهى را ببنديد، يك راه مشروع را باز بگذاريد. چون خداوند در روز رمضان، آميزش را ممنوع مى‏كند، لذا در شب آن را مجاز مى‏شمرد.  «أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ» (با اينكه آميزش جنسى، در اوّل هر ماه مكروه است، لكن در اوّل ماه رمضان مستحبّ است و شايد به خاطر اين است كه بايد به نحوى مردم را تأمين نمود، سپس از آنان تكليف خواست.)

 

4)      جامعيّت دين در احكام

عبادتِ روز و لذّت مشروع شب، نشانه‏ى جامعيّت دين است. در يك آيه هم احكام روزه وهم مسائل زناشويى آمده است. «أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ»

 

5)      توجه به نيازهاى طبيعى در احكام الهي

اسلام به نيازهاى طبيعى توجّه كامل دارد. «الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ»

نياز زن و مرد به يكديگر، دو طرفه است و هر يك براى پوشش نيازهاى طبيعى خود به ديگرى نيازمند است. «هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ»

 

6)      ترك احكام الهي و خيانت و ظلم

ترك فرمان خدا، خيانت و ظلمى است به خود ما. «تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ»

 

7)      معيار احكام اسلامى

معيار احكام اسلامى، معيارهاى عمومى، طبيعى و ساده است. پيدا شدن سپيده‏ى صبح يا تاريكى شب را، هر كس در هر كجا باشد مى‏تواند بفهمد.«يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ»

8)      نقش زمان‏بندى در احكام

نقش زمان‏بندى را در عبادات فراموش نكنيم. «أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ»

 

9)      روزه و اعتكاف

اعتكاف، سكونت در مسجد است، مشروط به روزه گرفتن. «عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ»

 

10)  رعايت مرز و حدود الهي در احكام

پيشگيرى از گناه لازم است. قرآن مى‏فرمايد: به گناه نزديك نشويد. چون نزديك شدن به گناه همان و افتادن در آن همان. «فَلا تَقْرَبُوها»[20]



[1] - « وسائل الشيعه جلد 7 ابواب احكام شهر رمضان باب 18 حديث 16»

[2] - « وسائل الشيعه جلد هفتم حديث 20 باب 18 من ابواب احكام شهر رمضان).».

[3] -  « قاموس كتاب مقدس صفحه 427.

[4] - « تورات سفر تثنيه فصل 9 شماره 9.

[5] - « قاموس كتاب مقدس ص 428.

[6] - « انجيل متى باب چهار شماره 1 و 2.».

[7] - « انجيل لوقا باب 5 شماره 33- 35.».

[8] - « قاموس كتاب مقدس ص 428.».به نقل تفسیر نمونه

[9] - تفسير نمونه، ج‏1، ص: 633

[10] - در وسائل الشيعه « ج 7، ص 119.»

[11] - ( تفسير نور، ج‏1، ص: 287 )

[12] - « تفسير مراغى، ج 2، ص 69.»

[13] - « كافى، ج 2، ص 100.»

[14] - « تفسير نور الثقلين، ج 1، ص 136.»

[15] - « بحار، ج 69، ص 380.»

[16] - ( تفسير نور ذيل آيه با تغييرات )

[17] - « تفسير نور الثقلين، ج 1، ص 164.»

[18] - « تفسير برهان، ج 1، ص 182.»

[19] - تفسير نور ذيل آيه با تغيير

[20] -   تفسير نور، ج‏1، ص: 293


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

حديث

    أَبُو جَعْفَرٍ ع يَقُولُ إِنَّ لِجَمِيعِ شَهْرِ رَمَضَانَ لَفَضْلًا عَلَى جَمِيعِ سَائِرِ الشُّهُورِ كَفَضْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص عَلَى سَائِرِ الرُّسُل‏

    جابر مى‏گويد: حضرت ابو جعفر امام باقر (ع) مى‏فرمود: برترى جمعه‏هاى ماه رمضان بر جمعه‏هاى ديگر ماهها، مانند برترى رسول خدا (ص) بر ديگر پيامبرا

    ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ص 40

لينک هاي مفيد